Dumanlı Kuvars Nedir? Rengi, Özellikleri ve Fiyatı
Dumanlı kuvars, açık kahverengiden griye ve neredeyse siyaha kadar değişen tonlarda, saydam ile yarı saydam arası iri kristalli bir kuvars çeşididir. Rengini, kristal yapısındaki eser miktarda alüminyumun çevredeki kayaçlardan gelen doğal radyasyonla etkileşmesinden alır. Siyaha yakın opak türüne morion denir.
Dumanlı kuvars taşı, ametist ve sitrinle aynı mineralin bir başka rengidir. Ama onu ilginç kılan, renginin bir pigmentten değil, kristalin içindeki atom ölçeğinde bir kusurdan gelmesidir. Aşağıda bu rengin nasıl oluştuğunu, neden ısıyla solduğunu, Türkiye’de Aydın yöresindeki yatakları, laboratuvarda ışınlanmış taşları ve fiyatını bulacaksınız.
Dumanlı kuvars nedir?
Dumanlı kuvars, kimyasal formülü SiO₂ olan kuvars mineralinin kahverengi, gri ve siyah tonlu çeşididir. Kalsedon ve akik gibi mikrokristalin kuvars türlerinden farklı olarak çıplak gözle görülebilen, çoğu zaman altıgen prizmalı ve sivri uçlu iri kristaller halinde bulunur. Saydamlığı neredeyse tam berraktan, ışık geçirmeyen koyu kahve ve siyaha kadar değişir.
Renk tonuna göre farklı adlar kullanılır. Siyaha yakın, opak taşlara morion denir. İskoçya’nın Cairngorm Dağları’ndan çıkan, genellikle sarımsı kahverengi tonlu dumanlı kuvars ise cairngorm adıyla bilinir.
Dumanlı kuvars rengini nereden alır?
Dumanlı kuvarsın rengi bir “renk merkezinden” gelir. Renk merkezi, kristal yapısındaki bir kusurun belirli dalga boylarındaki ışığı soğurmasıyla oluşur. Ametist ve mavi topazın rengi de bu tür renk merkezlerinden kaynaklanır.
Süreç şöyle işler. Kuvarsın büyümesi sırasında bazı silisyum (Si⁴⁺) atomlarının yerine alüminyum (Al³⁺) atomları yerleşir. Alüminyumun yükü bir eksik olduğu için yapıdaki dengeyi lityum, sodyum veya hidrojen gibi küçük, tek değerlikli bir iyon sağlar. Çevredeki kayaçlarda bulunan uranyum, toryum ve potasyum gibi elementlerin yaydığı doğal radyasyon, jeolojik zaman boyunca alüminyum çevresindeki bir elektronu yerinden eder. Geride kalan “boşluk”, ışığı soğuran ve taşa dumanlı rengini veren renk merkezini oluşturur. Bu nedenle kuvarsın dumanlı renk kazanabilmesi için yapısında eser miktarda alüminyum bulunması gerekir.
Renk merkezinin kristal içindeki kesin yapısı uzun yıllar araştırıldı. Bell Laboratuvarları’ndan Kurt Nassau ve B. E. Prescott, 1977’de Mineralogical Magazine’de yayımladıkları çalışmada yaklaşık 400 doğal ve sentetik kuvars numunesini gama ışınlarıyla ışınlayıp ısıttılar. Dumanlı rengin, daha önce tanımlanmamış bir soğurma bandıyla ilişkili olduğunu gösterdiler. Araştırmacılara göre doğal ve ışınlanmış dumanlı kuvarslardaki geniş renk yelpazesi, dumanlı, mavi ve yeşilimsi sarı soğurma özelliklerinin farklı oranlardaki birleşimiyle açıklanabilir.
Daha koyu renk genellikle daha yüksek alüminyum içeriğinin ve daha uzun radyasyon maruziyetinin sonucudur. Dünyanın pek çok yerinde radyoaktif mineral yataklarının yakınında çok koyu dumanlı kuvarsların bulunması da bu ilişkiyi destekler.
Dumanlı kuvars radyoaktif mi?
Hayır. Dumanlı kuvars, geçmişte radyasyona maruz kalmanın izini taşır. Renk merkezi kristal yapıdaki bir kusurdur, kendisi radyoaktif bir madde değildir. Aydın yöresindeki dumanlı kuvarslar üzerinde yapılan bir çalışmada da numunelerde uranyum ve toryum gibi radyoaktif elementlere rastlanmadı.
Dumanlı kuvars ısıda ve güneşte solar mı?
Evet, dumanlı kuvarsın rengi ısıya duyarlıdır. Nassau ve Prescott’un ölçümlerine göre dumanlı renkle ilişkili soğurma bandı, yaklaşık 140 ile 380 °C arasındaki sıcaklıklarda ağarır. Mineral kaynaklarında rengin genellikle 200 ile 300 °C’nin üzerinde solduğu belirtilir. Uzun süreli ultraviyole ışığa maruz kalmak da rengi açabilir. Solan renk, gama ışınlamasıyla yeniden kazandırılabilir.
Bu özellik ticarette de kullanılır. Çok koyu doğal dumanlı kuvarslar, rengi açmak için kontrollü biçimde ısıtılabilir. Günlük kullanımda ise bu, taşın sıcak fırın, kuyumcu alevi veya uzun süre güçlü güneş ışığı gibi koşullardan korunması gerektiği anlamına gelir.
Dumanlı kuvars nasıl oluşur?
Dumanlı kuvars en sık granit ve pegmatitlerde, özellikle bu kayaçlardaki açık boşluklarda (miyarolitik boşluklar veya “cepler”) serbestçe büyüyen kristaller halinde bulunur.
İkinci önemli oluşum ortamı Alp tipi yarıklardır. İsviçre Alpleri’nde metamorfik kayaçlardaki büyük yarıklar, metamorfizma sırasında oluşan sıcak, süper kritik sıvılarla dolmuş ve bu sıvılar soğudukça yarık duvarlarında berrak kaya kristali ile dumanlı kuvars kristalleri büyümüştür. Metamorfik kayaçlardaki damar ve boşluklar da dumanlı kuvarsa ev sahipliği yapabilir. Türkiye’deki yataklar bunun bir örneğidir.
Dumanlı kuvarsın fiziksel ve kimyasal özellikleri
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Sınıflandırma | Mineral, kuvars çeşidi (iri kristalli) |
| Kimyasal formül | SiO₂; renk merkezi için eser miktarda alüminyum gerekir |
| Kristal sistemi | Trigonal |
| Kristal biçimi | Altıgen prizmalar ve romboedrik uçlar; bazen ikizlenmiş veya kıvrık (gwindel) kristaller |
| Mohs sertliği | 7 |
| Yoğunluk | Yaklaşık 2,65 g/cm³ |
| Renk | Açık kahve, sarımsı kahve, gri, koyu çikolata kahvesi, siyaha yakın (morion) |
| Çizgi rengi | Beyaz |
| Parlaklık | Camsı |
| Dilinim | Yok |
| Kırılma biçimi | Konkoidal (kabuksu) |
| Saydamlık | Saydamdan opağa kadar |
| Kırılma indisi | 1,544 ile 1,553 arası |
| Çift kırılma | 0,009 |
| Optik karakter | Tek eksenli (uniaksiyal) |
| Isıya duyarlılık | Renk yaklaşık 200 ile 300 °C’nin üzerinde solar |
| Oluşum ortamı | Granit ve pegmatit boşlukları, Alp tipi yarıklar, metamorfik kayaçlardaki boşluklar ve damarlar |
Mohs ölçeğinde 7 olan sertliği ve dilinim içermemesi, dumanlı kuvarsı günlük takıya uygun, dayanıklı bir taş yapar. Kuvarsın en çok bilinen kardeşleri ametist, sitrin ve berrak kaya kristalidir. Hepsi aynı mineraldir ve yalnızca renklerini sağlayan eser elementler ile renk merkezleri bakımından ayrılır.
Dumanlı kuvars çeşitleri
Morion
Morion, dumanlı kuvarsın çok koyu kahveden siyaha kadar uzanan, ışık geçirmeyen türüdür. Almancada ve birkaç Avrupa dilinde “morion” sözcüğü genel olarak dumanlı kuvarsın adıdır. Adın, Romalı yazar Yaşlı Plinius’un metinlerindeki “mormorion” sözcüğünün yanlış okunmasından geldiği kabul edilir. Morion, dumanlı renk aralığının en koyu ucunu temsil eder.
Cairngorm
Cairngorm, İskoçya’nın Cairngorm Dağları’ndan çıkan dumanlı kuvarstır. İskoçya Ulusal Müzeleri’ne göre bu taşlar 18. yüzyılın sonlarından itibaren özellikle aranır hale geldi. Cairngorm, İskoç Highland kıyafetiyle takılan broşlarda ve geleneksel sgian-dubh bıçaklarının saplarında kullanılır. İskoçya’nın ulusal taşı olarak anılır.
Bugün gerçek İskoç cairngorm taşı nadirdir. İskoç takılarında cairngorm adıyla satılan taşların çoğu Brezilya veya Madagaskar kökenli dumanlı kuvarstır ve ad daha çok bir üslup ve coğrafya göndermesi olarak kullanılır.
Dumanlı kuvars dünyada nerelerde bulunur?
Dumanlı kuvars dünyanın pek çok yerinde bulunur. Faset kesim dumanlı kuvarsın büyük kısmı Brezilya’dan gelir. Madagaskar, Rusya, Hindistan, Meksika, Sri Lanka ve Güney Afrika da kaynaklar arasında sayılır.
Mineral koleksiyoncuları için iki bölge öne çıkar. Birincisi İsviçre Alpleri’dir. Bern Doğa Tarihi Müzesi’ne göre kristal avcıları Franz von Arx ve Paul von Känel, 21 Eylül 2005’te Uri kantonundaki Planggenstock dağında açtıkları küçük madende bir boşluğa ulaştılar. İçeride çoğu alışılmadık derecede berrak, neredeyse elli büyük kuvars kristali ve kristal kümesi vardı. Müze, yaklaşık iki tonluk bu buluşu Alplerde son 300 yılda yapılan en dikkat çekici buluşlardan biri olarak tanımlıyor. En büyük küme 300 kilogram ağırlığında ve ortadaki kristalin boyu 107 santimetre. Viyana Doğa Tarihi Müzesi de Uri kantonundaki büyük bir kristal mağarasından 1868’de çıkarılan morion kristallerini sergiliyor.
İkinci bölge ABD’nin Colorado eyaletindeki Pikes Peak batolitidir. Buradaki pegmatit ceplerinden çıkan siyaha yakın dumanlı kuvars kristallerinin mavi yeşil amazonitle birlikte bulunduğu numuneler, dünyanın en ünlü mineral örnekleri arasındadır. Lake George bölgesinde 1870’lerden beri kristal çıkarılıyor. Bu bölgedeki Godsend adlı sahada bulunan en uzun dumanlı kuvars kristali 1,295 metre boyunda ve 156,49 kilogram ağırlığında. Colorado’da bulunmuş en büyük dumanlı kuvars örnekleri arasında gösteriliyor.
Türkiye’de dumanlı kuvars nerede bulunur?
Türkiye’nin en bilinen dumanlı kuvars yatakları Aydın ilindedir. Koçarlı, Çine ve Karacasu ilçeleri bu bakımdan öne çıkar. Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Murat Hatipoğlu ve çalışma arkadaşları, Aydın bölgesini Türkiye’de süs taşı kalitesinde dumanlı kuvars ve renksiz kaya kristalinin başlıca yataklanma alanı olarak tanımlıyor. Araştırmacılara göre bu kristaller Menderes Masifi’nin gnays, leptit ve şist gibi kayaçlarındaki boşluklarda büyümüştür.
MTA’nın Şehit Cuma Dağ Tabiat Tarihi Müzesi uzmanları, 2018 ve 2019 yıllarında Koçarlı’da saha çalışması yaptı. MTA Doğal Kaynaklar ve Ekonomi Bülteni’nde 2019’da yayımlanan rapora göre kuvarslar, Menderes Masifi’nin Prekambriyen ile Kambriyen yaşlı temelindeki gözlü gnaysları kesiyor. Kalınlığı birkaç milimetreden yaklaşık bir metreye kadar değişen damarlardaki kuvarslar süs taşı kalitesinde değil. Ceplerde ve serbest halde bulunan kristaller ise yer yer dumanlı kuvars, yer yer berrak kaya kristali özelliğinde. Ekip yaklaşık 50 ile 60 cep gözlemledi ve her cepte ortalama 20 kristal bulunduğunu tahmin etti. Bu da yüzeyde toplam 1.000 ile 1.500 kristale karşılık geliyor. Rapor, kristallerin çoğunluğunun kötü kalitede olduğunu da açıkça belirtiyor. Araştırmacılar rezervin gerçek boyutunu anlamak için yüzey taramasının yetmediğini, yarma ve sondaj çalışması gerektiğini belirtiyor.
İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi’nde 2021’de yayımlanan bir çalışmada Yasemin Kantarçeken ve Zeki Çizmecioğlu, Koçarlı’ya bağlı Mersinbelen köyünden alınan dumanlı kuvarsları inceledi. Çalışmaya göre Koçarlı kristalleri Karacasu ve Çine kristallerinden daha küçük ama daha saydam. Kristallerin boyu 20 ile 30 santimetreye, çapı 10 ile 13 santimetreye ulaşabiliyor. Numunelerin silisyum dioksit oranı yüzde 99,05 ile 99,38 arasında ve uranyum ile toryum tespit edilmedi. Yazarlar, Türkiye’de dumanlı kuvars madenciliğinin ve işleme sanayisinin yeterince güçlü olmadığını, yurt içinde işlemeyi ve ihracatı artırmak için desteğe ihtiyaç bulunduğunu vurguluyor.
Işınlanmış dumanlı kuvars
Dumanlı kuvarsın rengi doğal radyasyondan geldiği için aynı renk laboratuvarda da elde edilebilir. Alüminyum içeren renksiz kuvars gama ışınlarına maruz bırakıldığında dumanlı veya koyu dumanlı (morion benzeri) bir renk kazanır. Işınlama dozu denetlenerek renk tonu ayarlanabilir. Brezilya’da yayımlanan bir çalışmaya göre doğal renksiz kuvars, takı üretimi için rutin olarak gama ışınlaması ve ısıl işlemle renklendiriliyor.
Örneğin ABD’nin Arkansas eyaletinden çıkan berrak kuvars kristallerinin bir kısmı, mineral piyasasında ışınlanarak siyaha yakın renge getirilmiş halde satılır. Bir koleksiyoncunun aktardığına göre bu tür taşların rengi yıllar sonra bile kararlı kalabiliyor. Doğal renkli taş olarak sunulmaları ise yanıltıcıdır. Taranan kaynaklarda, ışınlanmış dumanlı kuvarsı doğal olandan ayıran basit bir test bulunmuyor. Bu yüzden doğal renk iddiası taşıyan pahalı numunelerde satıcının yazılı beyanını ve güvenilir köken bilgisini isteyin.
Dumanlı kuvars fiyatı ne kadar?
Dumanlı kuvars, faset kesilen renkli taşlar arasında en uygun fiyatlı olanlardan biridir. Bol bulunması ve büyük, temiz kristaller vermesi fiyatını düşük tutar. Aşağıdaki fiyatlar Kasım 2026’da erişilen GemSelect ilanlarından alınmıştır ve ABD doları cinsindendir. Fiyatlar satış isteğidir, ekspertiz değeri değildir.
| Taş | Köken ve işlem | İlan fiyatı | Karat başına | Durum |
|---|---|---|---|---|
| 7,58 ct yuvarlak, orta kahve, VVS-VS | Brezilya, işlemsiz | 12,46 $ | yaklaşık 1,64 $ | Stokta |
| 7,10 ct yuvarlak pırlanta kesim, koyu çikolata kahvesi, VVS | Brezilya, işlemsiz | 10,21 $ | yaklaşık 1,44 $ | Satılmış |
| 13,49 ct armut, dumanlı kahve, VVS | Brezilya, işlemsiz | 18,55 $ | yaklaşık 1,38 $ | Satılmış |
| 13,07 ct çiçek kesim, saydam | Listeleme sayfasında belirtilmemiş | 35,81 $ | yaklaşık 2,74 $ | Listeleme sayfası |
| 28,66 ct oval, saydam | Listeleme sayfasında belirtilmemiş | 74,73 $ | yaklaşık 2,61 $ | Listeleme sayfası |
Kaynak. GemSelect ilan ve listeleme sayfaları, Kasım 2026’da erişildi. Karat başı fiyatlar tarafımızdan hesaplanmıştır.
Tabloda karat başı fiyatın 1,5 ile 3 dolar arasında kaldığı görülüyor. Çiçek kesim gibi özel kesimlerde karat fiyatının yükselmesi, bu taşta değerin büyük kısmını malzemeden çok kesim işçiliğinin oluşturduğunu gösteriyor. Koleksiyonluk ham kristallerde ise durum çok farklıdır. İsviçre Alpleri veya Colorado gibi ünlü bölgelerden gelen, iyi biçimli ve hasarsız kristaller, kesilmiş taşlardan çok daha yüksek fiyat bulabilir.
Dumanlı kuvars fiyatını etkileyen faktörler
- Renk. Eşit dağılmış, ne çok soluk ne de siyaha kaçan, sıcak kahve tonları takıda en çok aranan renklerdir.
- Berraklık. İlanlardaki faset taşların çoğu göz temizdir. Bu yüzden görünür kapanımlar değeri düşürür.
- Kesim. Çiçek kesim gibi özel kesimler, tablodaki örneklerde de görüldüğü gibi karat fiyatını yükseltir.
- Doğal renk ve köken. Koleksiyon numunelerinde doğal renk ve belgelenmiş ünlü bir lokalite fiyatı belirgin biçimde artırır.
- Boyut. Dumanlı kuvars büyük boyutlarda bol bulunduğu için karat fiyatı boyutla birlikte hızla artmaz.
Dumanlı kuvars hangi taşlarla karışır?
Dumanlı kuvars en çok andaluzit, turmalin ve vezüvyanit (idokras) gibi kahverengi taşlarla karıştırılabilir. Sitrin ile dumanlı kuvars arasında da geçiş tonları görülebilir.
| Taş | Ayırt edici özellik |
|---|---|
| Dumanlı kuvars | Kırılma indisi 1,544 ile 1,553, tek eksenli |
| Andaluzit | Daha yüksek kırılma indisi, çift eksenli, çevrildikçe belirgin yeşil ve turuncu kahve renk geçişleri |
| Kahverengi turmalin | Tek eksenli ama kırılma indisi daha yüksek, belirgin pleokroizma |
| Vezüvyanit (idokras) | Refraktometre ölçümüyle ayrılır |
| Sitrin | Aynı mineral; renk tonu sarı ve turuncuya kayar |
Bir gemolog refraktometre ile birkaç saniyede ayrım yapabilir. Dumanlı kuvarsın kırılma indisi, bu taşların çoğundan belirgin biçimde düşüktür.
Dumanlı kuvars satın alırken nelere dikkat edilmeli?
- Faset taşlarda temiz, canlı parlayan ve rengi eşit dağılmış taşları tercih edin. Bu taşta temizlik standarttır, kapanımlı bir taşa yüksek fiyat ödemeyin.
- Ham kristal alıyorsanız uçların ve kenarların hasarsız olmasına dikkat edin. Koleksiyon değerini büyük ölçüde kristal biçimi belirler.
- Çok koyu, siyaha yakın ve kusursuz görünen kristallerde rengin doğal olup olmadığını sorun. Işınlanmış kuvarslar piyasada bulunur.
- “Cairngorm” adıyla satılan taşların İskoç kökenli olduğunu varsaymayın, kökeni ayrıca sorun.
- Satıcıdan işlem ve köken bilgisini yazılı olarak isteyin.
Dumanlı kuvars bakımı ve temizliği
Dumanlı kuvars sertliği sayesinde dayanıklıdır ve özel bir bakım gerektirmez. Temizlik için ılık su, hafif bir sabun ve yumuşak bir fırça yeterlidir. Ultrasonik temizleme genellikle güvenli kabul edilir, buharlı temizleme ise risklidir.
Asıl dikkat edilmesi gereken nokta ısı ve ışıktır. Taşı ani sıcaklık değişikliklerinden, kuyumcu alevinden ve sıcak fırınlardan uzak tutun. Uzun süre doğrudan güneş ışığında veya güçlü ultraviyole ışık altında bırakmayın, çünkü rengi zamanla açılabilir. Saklarken daha sert taşlarla, örneğin safir ve elmasla temas etmemesi için ayrı bir kesede tutun.
Dumanlı kuvars ile ilgili geleneksel inanışlar
Dumanlı kuvarsa kristal kültüründe topraklanma, koruma ve olumsuz enerjiyi uzaklaştırma gibi anlamlar yakıştırılır. Bu tür etkiler bilimsel olarak kanıtlanmamıştır ve hiçbir taş tıbbi teşhis ya da tedavinin yerini tutmaz. Taşın ölçülebilir ve gerçek hikâyesi, milyonlarca yıl boyunca çevresindeki kayaçlardan gelen zayıf bir radyasyonun kristalde bıraktığı izdir.
Bir dumanlı kuvarsı ışığa tuttuğunuzda gördüğünüz kahverengi, aslında jeolojik bir saattir. Kristalin içindeki her renk merkezi, yerin derinliklerinde uzun süre biriken küçük bir radyasyon dozunun kaydıdır. Bu kaydı silmek için birkaç yüz derecelik bir ısı yeter, bu yüzden taşınızı fırından ve kuyumcu alevinden uzak tutun.
3. SIKÇA SORULAN SORULAR
Dumanlı kuvars rengini nereden alır?
Kristal yapısındaki eser miktarda alüminyum, çevredeki kayaçlardan gelen doğal radyasyonla etkileşerek ışığı soğuran bir renk merkezi oluşturur. Dumanlı kahverengi ve gri renk bu renk merkezinden gelir.
Dumanlı kuvars radyoaktif mi?
Hayır. Dumanlı kuvars geçmişte radyasyona maruz kalmanın izini taşır ama kendisi radyasyon yaymaz. Aydın’daki dumanlı kuvarslar üzerinde yapılan bir çalışmada da uranyum ve toryum tespit edilmedi.
Dumanlı kuvars güneşte solar mı?
Uzun süreli ultraviyole ışık rengi açabilir. Renk ısıya karşı daha da hassastır ve yaklaşık 200 ile 300 °C’nin üzerinde solar. Taşı uzun süre güçlü güneşte, sıcak ortamlarda ve kuyumcu alevinde bırakmayın.
Morion ile dumanlı kuvars arasındaki fark nedir?
Morion, dumanlı kuvarsın siyaha yakın, ışık geçirmeyen türüdür. Kimyasal olarak aynı taştır, yalnızca renk merkezi yoğunluğu daha yüksektir.
Dumanlı kuvars Türkiye’de nerede bulunur?
Türkiye’nin en bilinen dumanlı kuvars yatakları Aydın’ın Koçarlı, Çine ve Karacasu ilçelerindedir. Kristaller Menderes Masifi’ndeki gnays ve şistlerin boşluklarında bulunur. MTA çalışmalarına göre kristallerin çoğu düşük kalitededir ve rezervin belirlenmesi için sondaj gerekir.
Dumanlı kuvars pahalı bir taş mı?
Hayır. Kasım 2026’da erişilen GemSelect ilanlarında Brezilya kökenli, işlemsiz faset dumanlı kuvarsların karat fiyatı yaklaşık 1,5 ile 3 dolar arasındaydı. Ünlü lokalitelerden gelen koleksiyonluk ham kristaller ise çok daha pahalı olabilir.
Işınlanmış dumanlı kuvars nasıl anlaşılır?
Taranan kaynaklarda ışınlanmış dumanlı kuvarsı doğal olandan ayıran basit bir test bulunmuyor. Çok koyu ve kusursuz görünen kristallerde satıcıdan doğal renk ve köken için yazılı beyan isteyin, şüphe varsa bir gemoloji laboratuvarına başvurun.
Kaynaklar
- Nassau, K. ve Prescott, B.E. (1977). Smoky, blue, greenish yellow, and other irradiation-related colors in quartz. Mineralogical Magazine, 41(319). https://rruff.info/doclib/MinMag/Volume_41/41-319-301.htm
- Sözeri, K., Günel, H., Velioğlu, T., Duran, E. (2019). Türkiye’deki süs taşları potansiyelinin araştırılması projesi kapsamında Aydın Bölgesi’nde yapılan çalışmalar. MTA Doğal Kaynaklar ve Ekonomi Bülteni, 28, 69-72. https://www.mta.gov.tr/dosyalar/images/dogalkaynaklar/makaleler/390/tr_20221023132034_390_3_c8984ad2.pdf
- Kantarçeken, Y. ve Çizmecioğlu, Z. (2021). Smoky (Dumanlı) Kuvars Mineralinin Gemolojik Özellikleri. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 20(40), 285-296. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1920067
- Hatipoğlu, M. ve diğ. Aydın bölgesinin süs taşı kalitesinde dumanlı ve renksiz kuvars kristalleri. JMO. https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/d949090ad3edca7_ek.doc
- Naturhistorisches Museum Bern, Der Schatz vom Planggenstock. https://www.nmbe.ch/en/exhibitions/giant-crystals
- National Museums Scotland, Geology to jewellery, the history and science of Cairngorm quartz. https://www.nms.ac.uk/discover-catalogue/geology-to-jewellery-the-history-and-science-of-cairngorm-quartz
- New Mexico Bureau of Geology, Mineral Symposium özetleri, Pikes Peak batoliti ve Godsend sahası. https://geoinfo.nmt.edu/museum/nmms/abstracts/view.cfm?aid=273
- WebExhibits, Causes of Color, renk merkezleri. https://www.webexhibits.org/causesofcolor/12.html
Hamtaş
